Արդարադատության Ակադեմիա - ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈւԹՅԱՆ ԱԿԱԴԵՄԻԱ

Դեկտեմբերի 19-ին Արդարադատության ակադեմիայում տեղի ունեցավ հանդիսավոր միջոցառում՝ նվիրված Ակադեմիայի առաջին ունկնդիրների մասնագիտական պատրաստման դասընթացի ավարտին: Հանդիսությանը ներկա էին դատական իշխանության, դատախազության, արդարադատության նախարարության, փաստաբանական համայնքի ղեկավարներ, Ազգային ժողովի պատգամավորներ, Ակադեմիայի դասախոսներ, հյուրեր:

Ակադեմիայի ռեկտոր Ռուբեն Մելիքյանը շնորհավորեց և դիպլոմներ հանձնեց Ակադեմիայի առաջին շրջանավարտներին՝ դատավորների և դատախազների թեկնածուներին: Այս տարի Արդարադատության ակադեմիայում 8.5 ամսվա մասնագիտական պատրաստում է անցել դատավորների թեկնածությունների ցուցակում ընդգրկված 20 անձ, որից 11-ը՝ քաղաքացիական, 8-ը՝ քրեական, 1-ը՝ վարչական մասնագիտացմամբ, ինչպես նաև դատախազների թեկնածությունների ցուցակում ընդգրկված 15 անձ, որոնցից ուսուցումն ավարտել են 11-ը:

Ուսուցումն իրականացվել է 2014թ. մարտի 17-ից նոյեմբերի 28-ը՝ հինգ հատվածով: Ուսումնառության ժամկետի տևողությունը կազմել է 1010 ակադեմիական ժամ, որից 450 ժամը դասընթացներն էին, 60 ժամը` քննաշրջանը, 480 ժամը` փորձաշրջանը, 20 ժամը` հրավիրյալ մասնագետների դասախոսությունների ժամաքանակը:

Արդարադատության ակադեմիայի ռեկտոր Ռուբեն Մելիքյանի խոսքով՝ ունկնդիրները մասնագիտական պատրաստման շրջանակում 30 քննություն են հանձնել, անցել բավական դժվար ճանապարհ, իսկ դժվարություններով ձեռքբերածն ավելի արժեքավոր է լինում: ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախագահ Արման Մկրտումյանը, ողջունելով Ակադեմիայի առաջին շրջանավարտներին, հույս հայտնեց, որ դատական իշխանություն մուտք գործող մասնագետները կնպաստեն անկախ դատական համակարգի կայացմանը:

ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Էմիլ Բաբայանը, ով ղեկավարում է Ակադեմիայի կառավարման խորհուրդը, առանձնահատուկ ընդգծեց ապագա դատավորների և դատախազների՝ պետության անունից մարդկանց ճակատագրեր որոշելու կարևորագույն առաքելությունը, ինչը դառնալու է նրանց ամենօրյա գործունեության բաղկացուցիչ մասը: Շնորհավորելով Ակադեմիայի շրջանավարտներին՝ Արդարադատության նախարարի առաջին տեղակալ Արսեն Մկրտչյանը ընդգծեց՝ Ակադեմիայի առաջին տարվա գործունեությունը վկայում է, որ դատավորների և դատախազների թեկնածուների մասնագիտական պատրաստումը մեկ միասնական կառույցում անցկացնելու գաղափարն արդարացված է: Արդարադատության ակադեմիայի շրջանավարտներն իրենց խոսքում վստահեցրին, որ ակադեմիայում ձեռք բերած գիտելիքները և հմտությունները թույլ կտան բարձր պահել դատական իշխանության և դատախազության հեղինակությունը և արդյունավետ իրականացնել իրենց լիազորությունները: Տեղեկացնենք, որ ուսուցումն ավարտած ունկնդիրների նշանակումը կատարվելու է ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով:

2015թ-ից Արդարադատության ակադեմիան իրականացնելու է քննիչների ուսուցում և վերապատրաստում: Դասընթացների կազմակերպմանն առնչվող մի շարք հարցերի քննարկման նպատակով նոյեմբերի 21-ին Արդարադատության ակադեմիա էր այցելել ՀՀ քննչական կոմիտեի նախագահ Աղվան Հովսեփյանը:

Արդարադատության ակադեմիայի ռեկտոր Ռուբեն Մելիքյանի ուղեկցությամբ Աղվան Հովսեփյանը շրջեց Ակադեմիայի շենքում, ծանոթացավ պայմաններին, հետևեց լսարաններում ընթացող դասերին:

Շրջայցից հետո անցկացվեց աշխատանքային խորհրդակցություն, որի ընթացքում Ակադեմիայի կառուցվածքային ստորաբաժանումների ղեկավարները ներկայացրին կատարված աշխատանքները, առաջիկա ծրագրերը: Առանձնահատուկ շեշտադրում կատարվեց հեռավար ուսուցմանը, որի իրականացումը Ակադեմիայի առաջնահերթություններից է: Քննչական կոմիտեի նախագահը ևս համոզմունք հայտնեց, որ վերապատրաստում իրականացնելու լավագույն տարբերակը հեռաուսուցումն է՝ այդ համատեքստում հատուկ ընդգծելով քննիչների վերապատրաստումը:

Կարևորելով որակյալ մասնագետների դերը քննչական համակարգում՝ Աղվան Հովսեփյանը խոստացավ հետամուտ լինել քննիչների որակյալ ուսուցմանն ու վերապատրաստմանը:

Ռուբեն Մելիքյանը հույս հայտնեց, որ առաջիկայում Արդարադատության ակադեմիան և Քննչական կոմիտեն համագործակցված ու արդյունավետ կաշխատեն:

Հոկտեմբերի 21-ին Արդարադատության ակադեմիայի ռեկտոր Ռուբեն Մելիքյանն ընդունել է HELP-ի (Human Rights Education for Legal Professionals-HELP) նախագծի ղեկավար Նատաշա դը Ռոեքին: Հանդիպմանը մասնակցել են Եվրոպայի խորհրդի երևանյան գրասենյակի ծրագրերի ղեկավարները, նաև Արդարադատության ակադեմիայի հեռաուսուցման և գիտահետազոտական վարչությունների պետերը: 

Ողջունելով հյուրերին՝ Ակադեմիայի ռեկտոր Ռուբեն Մելիքյանը կարևորել է Եվրոպայի խորհրդի հետ համագործակցությունը՝ մասնավորապես HELP ծրագրի շրջանակում: Տեղեկացնենք, որ HELP-ը իրավական ոլորտի մասնագետների համար կրթական ծրագիր է՝ ուղղված մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի շուրջ մասնագիտական պատրաստվածության մակարդակը բարձրացնելուն: Ծրագրի հիմնական նպատակներից է օժանդակել դատավորների և դատախազների նախնական և ընթացիկ վերապատրաստման համար պատասխանատու անձանց միջև լավագույն փորձի և գործելակերպի փոխանակումը։

HELP-ի նախագծի ղեկավարը ներկայացրել է Եվրոպայի խորհրդի 47 անդամ երկրների համապատասխան կառույցների համար հատուկ ուղեցույցի մշակման աշխատանքների ընթացքը՝ առկա և հեռավար ուսուցման եղանակներով վերապատրաստման դասընթացներ կազմակերպելու նպատակով:  Նատաշա դը Ռոեքը անդրադարձել է նաև այդ նպատակով ստեղծված փորձագիտական խմբի աշխատանքներին՝ մեծապես կարևորելով Հայաստանի ներկայացուցչի՝ Արդարադատության ակադեմիայի հեռաուսուցման վարչության պետ Արտաշես Խուրշուդյանի ակտիվ մասնակցությունը: Հայաստանը հետխորհրդային երկրներից միակն է, որ ներգրավված է HELP-ի այս նախագծում:

Հանդիպման ընթացքում կողմերն առանձնահատուկ ընդգծել են, որ երկկողմ համագործակցությունը փոխադարձ այցերի, քննարկումների միջոցով դրվում է ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա: Կողմերը հույս են հայտնել, որ չեն բավարարվի համագործակցության ներկայիս մակարդակում գրանցված հաջողություններով և կանեն հնարավորն առաջիկայում այն ավելի խորացնելու ուղղությամբ:
 

Հոկտեմբերի 17-19-ը Ծաղկաձորում անցկացվել է Արդարադատության ակադեմիայի դասախոսների վերապատրաստում, որը նվիրված էր Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի վերաբերյալ ուսուցման մեթոդաբանությանը: Դասընթացի նպատակն էր բարձրացնել մարդու իրավունքների ոլորտում մեծահասակների վերապատրաստման որակը՝ ուսուցման նոր մեթոդների և գործիքների արդյունավետ կիրառմամբ:

Եռօրյա վերապատրաստման ընթացքում կիրառվել են հիմնականում ուսուցման ինտերակտիվ մեթոդներ: Մասնակիցները ծանոթացել են դասը վարելու ժամանակակից միջոցներին, խմբային և անհատական վարժությունների միջոցով քննարկել մեծահասակների ուսումնառության համար սահմանված սկզբունքները, կազմել ուսումնական ծրագրեր, ներկայացրել դրանք և այլն:

Դասընթացին մասնակցել են Արդարադատության ակադեմիայի դասախոսներ, ներկայացուցիչներ աշխատակազմից, նաև Արդարադատության նախարարությունից: Դասընթացը վարել են Եվրոպայի խորհրդի փորձագետներ Մարինա Նաումովսկա Միլևսկան, Դրագոմիր Յորդանովը, Արա Ղազարյանը:

Եվրոպայի խորհրդի երևանյան գրասենյակի կազմակերպած վերապատրաստումն իրականացվել է <<Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի կիրառման ամրապնդումը Հայաստանում>> ծրագրի շրջանակում:

Հոկտեմբերի 15-17-ը Երևանում անցկացվեց հանրային ծառայողների և դատավորների ու դատախազների թեկնածուների ցուցակներում ընդգրկված անձանց համար էթիկայի վերաբերյալ դասընթաց: Այն նախաձեռնել էր Բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողովը և Գերմանիայի ԴԲԲ ակադեմիան՝ Գերմանիայի միջազգային զարգացման գործակալության աջակցությամբ: 

Դասընթացին մասնակցում էր Արդարադատության ակադեմիայի 12 ունկնդիր՝ դատավորի և դատախազի թեկնածուներ: Դասընթացը վարում էին Բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողովի անդամ Արտակ Սարգսյանը և Արդարադատության ակադեմիայի ռեկտորի իրավական հարցերով խորհրդական Գայանե Մարուքյանը: Դասընթացավարների ընտրությունը կատարվել էր սեպտեմբերին, և նրանք համապատասխան որակավորում էին ստացել հանրային ոլորտի էթիկայի վերապատրաստողների ուսուցման դասընթացն ավարտելուց հետո:

Միջոցառման նպատակն էր ունկնդիրների մոտ ավելի խորացնել էթիկայի և բարեվարքության մասին գիտելիքները, ինչպես նաև իրենց կողմից կազմված պրակտիկ դեպքերի ուսումնասիրության և վերլուծության հիման վրա ներկայացնել ոլորտում առկա խնդիրները և դրանց լուծմանն ուղղված անհրաժեշտ միջոցները:

Դասընթացի շրջանակում մասնակիցները ծանոթացան նաև բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց կողմից էթիկայի կանոնների խախտման մի շարք դեպքերին և դրանց վերաբերյալ հանձնաժողովի կատարած աշխատանքներին:
Դասընթացի ավարտին Ակադեմիայի ունկնդիրները ստացան մասնակցության վկայականներ
 

Ավարտվել է Արդարադատության ակադեմիայի ունկնդիրների՝ 20 դատավորի և 13 դատախազի թեկնածուների փորձաշրջանը` յուրաքանչյուրը 480 ակադեմիական ժամ ընդհանուր տևողությամբ: Փորձաշրջանը մեկնարկել էր հունիսի 30-ին:

Մասնագիտական պատրաստում անցնող դատավորների և դատախազների թեկնածությունների ցուցակում ընդգրկված անձանց փորձաշրջանի կազմակերպումն ու անցկացումը սահմանված է <<Արդարադատության ակադեմիայի մասին>> ՀՀ օրենքով (հոդված 23), որի համաձայն՝ դատավորի և դատախազի յուրաքանչյուր թեկնածուի համար ընտրվում է փորձաշրջանի ղեկավար, համապատասխանաբար՝ Դատարանների նախագահների խորհրդի և Գլխավոր դատախազի կողմից՝ ըստ ունկնդիրների մասնագիտացման:

Փորձաշրջանն ունկնդիրների ինքնուրույն գործելու կարողությունների ձևավորման նպատակով իրականացվող գործընթաց է, որի խնդիրներն են ունկնդիրների մասնագիտական հմտությունների ձևավորումը և կատարելագործումը, մասնագիտական գիտելիքների ընդլայնումը, ինչպես նաև, համապատասխանաբար, դատական և դատախազական գործունեության ընթացքում ձևավորված սովորութային կանոնների և ընթացակարգերի վերաբերյալ գիտելիքների և փորձառության ձեռքբերումը: Փորձաշրջանի ընթացքում ունկնդիրները փորձաշրջանի ղեկավարների հսկողությամբ կատարել են անհատական ծրագրով նախատեսված առաջադրանքները և շաբաթական ծրագրեր ներկայացրել Ակադեմիայի առկա ուսուցման վարչության համապատասխան բաժիններին՝ ստացված առաջադրանքների և կատարված գործողությունների վերաբերյալ: 

Փորձաշրջանի ընթացքում պարտադիր կատարման ենթակա առաջադրանքներից են՝ նախնական դատական նիստի վարման հմտությունների ձեռքբերում, մասնակցություն դատարանի կողմից գործի հարուցման փուլին, դատական նիստի անցկացման ժամանակ իրականացվող դատավարական գործողություններին և դատական վեճերի լուծման վերաբերյալ քննարկումներին, դատական ակտի կազմմանը նախորդող աշխատանքների կազակերպում և իրականացում և այլն: Ունկնդիրները փորձաշրջանն անցել են Երևանի տարբեր դատարաններում` քաղաքացիական, քրեական և վարչական մասնագիտացմամբ, ինչպես նաև դատախազական համակարգում:

Փորձաշրջանի ավարտից հետո ունկնդիրները Ակադեմիայի ռեկտորին են ներկայացրել փորձաշրջանի ընթացքում կատարված աշխատանքների եւ ձեռք բերված արդյունքների վերաբերյալ հաշվետվություն և գնահատագիր՝ փորձաշրջանի ղեկավարի հաստատմամբ: Ունկնդիրը համարվում է փորձաշրջանն անցած, եթե այն գնահատվել է դրական:

Տեղեկացնենք, որ հոկտեմբերի 13-ից մեկնարկել է դատավորի և դատախազի թեկնածուների ուսումնական վերջին՝ 5-րդ հատվածը, որը կավարտվի նոյեմբերի 28-ին: Արդարադատության ակադեմիայի դատավորների և դատախազների թեկնածուների ուսումնառության տևողությունը սահմանված է 8,5 ամիս (2014 թվականի մարտի 17-ից նոյեմբերի 28-ը)՝ ներառյալ ավելի քան 3 ամիս տևողությամբ փորձաշրջանը (հունիսի 30-ից հոկտեմբերի 10-ը):
 

Հոկտեմբերի 13-ին Արդարադատության նախարարության <<Իրավաբանական ինստիտուտ>> ՊՈԱԿ-ում (Արագածոտնի մարզ, Կարբի համայնք) մեկնարկեց Արդարադատության ակադեմիայում վերապատրաստում անցած դատական կարգադրիչների հատուկ ուսուցման դասընթացները` 20 ակադեմիական ժամ ընդհանուր տևողությամբ: Առաջին խմբում ընդգրկված է 29 կարգադրիչ:

Հոկտեմբերի 13-ից նոյեմբերի 14-ը հատուկ ուսուցմանը ընդհանուր հաշվով մասնակցելու է 251 դատական կարգադրիչ:

2-օրյա ուսուցման շրջանակում դատական կարգադրիչները ծանոթանալու են հրազեն և հատուկ միջոցներ գործադրելու, պահելու և տեղափոխելու անվտանգության սահմանված կանոններին, ինչպես նաև հրազենային վնասվածքներ, արցունքաբեր և գրգռիչ նյութերից խոցված, նաև այլ վնասվածքներ ստացած անձանց առաջին բուժօգնությանը: Ուսուցման ընթացքում հատուկ ուշադրություն է դարձվում հրազենի և հատուկ միջոցների կիրառմանը:

Հատուկ միջոցների և հրազենի գործադրման ունակություններն ուսուցանելու նպատակով դատական կարգադրիչների հատուկ ուսուցումը կազմակերպում է Արդարադատության ակադեմիան, որը սահմանված է <<Արդարադատության ակադեմիայի մասին>> ՀՀ օրենքով:

Էմիլ Բաբայանը՝ Ակադեմիայի կառավարման խորհրդի նախագահ

Հոկտեմբերի 10-ին տեղի ունեցավ Արդարադատության ակադեմիայի կառավարման խորհրդի նիստը: Օրակարգում ընդգրկված էր մեկ հարց՝ խորհրդի նախագահի ընտրության հարցը: Խորհրդի նախագահի պաշտոնում առաջադրվեց միայն ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Էմիլ Բաբայանի թեկնածությունը, ով գաղտնի քվեարկությամբ ընտրվեց միաձայն:

<<Արդարադատության ակադեմիայի մասին>> ՀՀ օրենքով` Ակադեմիայի կառավարումն իրականացնում է Ակադեմիայի կառավարման խորհուրդը: Վերոնշյալ օրենքի 5-րդ հոդվածի համաձայն՝ խորհրդի նախագահն ընտրվում է խորհրդի կազմից, գաղտնի քվեարկությամբ: Խորհրդի նախագահն ընտրվում է մեկ տարի ժամկետով՝ դատախազ և դատավոր անդամների միջև ռոտացիոն սկզբունքով:
Հիշեցնենք, որ մինչ այսօր Արդարադատության ակադեմիայի խորհուրդը նախագահում էր Վարչական վերաքննիչ դատարանի նախագահ Հովսեփ Բեդևյանը:

Արդարադատության ակադեմիայի կառավարման խորհրդի կազմը.

Արսեն Մկրտչյան – ՀՀ արդարադատության նախարարի տեղակալ
Հովսեփ Բեդևյան-Վարչական վերաքննիչ դատարանի նախագահ
Երվանդ Խունդկարյան- Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի նախագահ
Համլետ Ասատրյան –Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատի դատավոր
Էմիլ Բաբայան- ՀՀ Գլխավոր դատախազի տեղակալ
Հակոբ Մարտիրոսյան – Արագածոտն մարզի դատախազ
Արթուր Դավթյան – Երևան քաղաքի դատախազ

Հոկտեմբերի 2-3-ը Ստրասբուրգում անցկացվել է <<Իրավական ոլորտի մասնագետների համար մարդու իրավունքների ուսուցման մեթոդաբանությունը>> խորագրով աշխատանքային հանդիպում, որը կազմակերպվել էր Եվրպայի խորհրդի՝ մասնավորապես HELP (Human Rights Education for Legal Professionals-HELP) ծրագրի կողմից:

Հայաստանը հետխորհրդային երկրներից միակն է, որ ներգրավված է HELP-ի այս նախագծում: Աշխատանքային հանդիպմանը Հայաստանից մասնակցել է Արդարադատության ակադեմիայի հեռաուսուցման վարչության պետ Արտաշես Խուրշուդյանը:

Աշխատանքային խմբում ներգրավված են մասնագետներ եվրոպական մի շարք երկրների ազգային և միջազգային մասնագիտացված կազմակերպություններից, որոնք զբաղվում են իրավական մասնագետների համապատասխան կարողությունների զարգացմամբ: Փորձագիտական խումբը ղեկավարում է իտալացի մասնագետը:

Մասնակիցները երկու օր շարունակ աշխատանքային խմբի շրջանակում հնարավորություն են ունեցել քննարկումներ ունենալ գործընկերների հետ, արդյունավետ համագործակցության նոր ուղիներ որոնել և հստակ ծրագրեր մշակել դրանք իրականացնելու առումով:

Երկօրյա հանդիպման ընթացքում քննարկվել է Եվրոպայի խորհրդի 47 անդամ երկրների համապատասխան կառույցների համար հատուկ ուղեցույցի մշակման հարցը՝ առկա և հեռավար ուսուցման եղանակներով վերապատրաստման դասընթացներ կազմակերպելու համար: Այդ առումով քննարկվել են մարդու իրավունքների ուսուցման մեթոդաբանության և տեխնոլոգիայի վերաբերյալ տարբեր մոտեցումներ, որոնք միտված են իրավական ոլորտի մասնագետների ուսուցման բարելավմանը՝ ներառյալ վերապատրաստումների գնահատմանը: HELP-ի այս նախաձեռնությունը նպատակ ունի էապես բարելավելու կարողությունների զարգացմանն ուղղված քայլերը և նպաստելու որակական աճին:

Արդյունավետ գնահատելով եվրոպացի գործընկերների հետ ունեցած քննարկումները՝ Արդարադատության ակադեմիայի հեռաուսուցման վարչության պետն առանձնացրեց մի քանի կարևոր հանգամանք, որոնք ընդգծվել են հանդիպման ընթացքում: Այդ առումով կարևորվել է նախ՝ մեծահասակների վերապատրաստման յուրահատկությունները՝ հատկապես մարդու իրավունքների ոլորտում, ապա՝ հեռաուսուցումը դիտարկվել է որպես վերապատրաստման լավագույն մեթոդ:

Արտաշես Խուրշուդյանը գործընկերների հետ խոսել է հեռասուսուցման օրեցօր ընլայնվող դերի մասին, ներկայացրել տեսական մոտեցումներ կրթական մեթոդների մասին: Այդ առումով եվրոպացի փորձագետները կարևորել են հայ մասնագետի փորձն ու հմտությունները և առաջարկել հեղինակել ուղեցույցի ամբողջ տեսական հատվածը: Աշխատանքային խմբի մյուս անդամները պատասխանատու են ուղեցույցի գործնական հատվածի համար: Աշխարհի տարբեր երկրներում կիրառվող հեռաուսուցման հայտնի և անհայտ մոդելները կներկայացվեն մեկ գրքում, որը հասանելի կլինի տպագիր և էլեկտրոնային տարբերակներով: Ուղեցույցը պատրաստ կլինի տարեվերջին:

Արդարադատության ակադեմիայում այս շաբաթ վերապատրաստվում է 37 դատավոր և 17 դատախազ:

1 շաբաթյա վերապատրաստման շրջանակում դատավորներն ու դատախազները հնարավորություն ունեն մասնակցել ակադեմիայի ուսումնական ծրագրով հաստատված մասնագիտական և հարակից մասնագիտական մի շարք դասընթացների:

Տեղեկացնենք, որ գործող դատավորների և դատախազների պարտադիր վերապատրաստումը, սահմանված կարգով, նախատեսված է իրականացնել ամեն տարի՝ 80 ժամ ընդհանուր ժամաքանակով: Այն բաժանված է 2 հատվածի՝ 40 ժամ գարնանը, ևս 40-ը՝ աշնանը:

Դատավորները և դատախազները վերապատրաստումն անցած են համարվում դասընթացներին 80% մասնակցության դեպքում: